Paul Goossens: "Ludo Martens was een ideologische vuurtoren"

De mooiste en meest treffende beschrijving die ik hoorde over Ludo Martens werd geformuleerd door Paul Goossens die in een radio-interview zei: ”Ludo Martens was een ideologische vuurtoren.” Een vuurtoren wordt door geen enkele storm omver geblazen. Een vuurtoren blijft overeind, hoe hard de golven er ook op inbeuken, om in het duister zijn licht rond te sturen als een veilige baken voor alle schepen in de storm.

En precies dat deed Ludo Martens op ideologisch vlak. In de verklaring van het Partijbureau van de PVDA komt dat belangrijkste aspect m.i. onvoldoende aan bod. Als je de vele duizenden bladzijden die Ludo Martens schreef in twee stapels zou opdelen: een stapel ‘Kritieken op het kapitalisme’ en een stapel ‘Kritieken op links’ dan zou die tweede stapel ongetwijfeld veel hoger zijn. En dat was ook nodig. Want zonder betrouwbare linkse organisaties zal het kapitalisme, zelfs al zit het in een uitzichtloze crisis, niet verdwijnen. Meer zelfs, als partijen, die beweren socialistisch of communistisch te zijn, zich meer inspannen om het systeem te redden dan de slachtoffers ervan, dan zullen die slachtoffers hun heil zoeken bij populistisch rechts. En dan geraken we van de kapitalistische motregen in de kapitalistische drup.

De essentiële kritiek van Ludo Martens  was dat vele linkse partijen zich ideologisch hebben laten inkapselen in het heersende kapitalistische systeem. Vanuit een ‘pragmatisch realisme’ kozen vele linkse partijen (socialistische én communistische) ervoor om het systeem “langzaam”, “geleidelijk”, “zonder brokken te maken” te veranderen. Dat klinkt aantrekkelijk op papier. Maar wat gebeurde er in het echte leven? In plaats van “langzaam” het systeem te veranderen, veranderde het systeem “geleidelijk” en “zonder brokken te maken” deze linkse partijen. Het kapitalisme bleef overeind terwijl deze linkse partijen stap voor stap alles wat links is (dwz: anti-kapitalistisch ) uit hun programma schrapten. De boodschap van deze partijen werd: “Stem voor ons, meer hoeven jullie niet te doen. Laat de politiek verder maar aan ons over. Klassenstrijd is achterhaald. Wij zullen ervoor zorgen dat de vrije markt een sociaal bijgestuurde markt is. Volg ons op de derde weg tussen het kapitalisme en het socialisme. ”

Vrije markt klinkt aangenamer dan kapitalisme. Zoals werkgever beter klinkt dan winstnemer en reklame beter dan propaganda. Maar de markt is alles behalve vrij. De markt is niet vrij voor de werknemers en evenmin voor de kapitalist. Een kapitalist die sociaal is en die zijn bedrijf zou runnen vanuit het principe dat we werken om te leven en niet omgekeerd, zal  een heel kort bedrijfsleven hebben. Want in elke sector zijn er voldoende kapitalisten die er anders over denken en dus zal de sociale werkgever snel falliet gaan. Vermits de grote bedrijven NV’s zijn, bedrijven waar een handvol grote aandeelhouders het voor het zeggen hebben, bepaalt de koers van het aandeel de koers die het bedrijf vaart. En die koers is: maximale winst of we verkopen ons aandeel.

Wat politici en media als vrije markt omschrijven is een oorlogsmarkt. De markt houdt zich niet bezig met vrijheid maar organiseert een genadeloze concurrentie: tussen bedrijven om een maximale winst, tussen mensen om alsmaar harder, beter, meer te produceren, tussen landen om, vreedzaam als het kan met geweld als het moet, het grootste deel van de wereldkoek in te palmen. We voeren een langdurige, onophoudelijke oorlog om te overleven. Een oorlog, weze het een economische of een militaire, kan je niet bijschaven. Een oorlog moet je afschaffen. En dus mag je jezelf nooit ideologisch laten inkapselen in de heersende logica.

 Helaas denken  veel socialisten en communisten dat de opvattingen van Marx achterhaald zijn. Dat een kapitalisme met een menselijk, sociaal gezicht te realiseren is. En dus gingen ze het systeem mee besturen en zo werden de zorgen van  de werkgevers de zorgen van partijen die zichzelf nog steeds links noemden . In ruil voor hun politieke moed ontvingen ze een inkomen (en daarmee een levensstijl) die heel ver verwijderd is van het modale inkomen van Jan met de pet. Die volledige materiële vervreemding van de dagdagelijkse problemen waarmee werkende mensen te maken hebben, versterkte de ideologische en politieke ommekeer. (Ludo zou zeggen: “Draai er toch geen doekjes om: Ommekeer? Regelrecht verraad verdomme!”)

“Het maatschappelijk zijn bepaalt het zijn.” zei Marx. Vertaling: je opvattingen als individu worden gekleurd door je maatschappelijke positie. BelgIë is een van de rijkste landen ter wereld. Als de totale spaarpot van het land gelijk verdeeld was, leefde iedereen in overvloed. Dat is niet het geval en dus leeft 15 procent in zwarte armoe en verder heeft een heel groot deel van de werkende bevolking veel kopzorgen. Maar, wat Chomsky de cultuurdragers noemt (Ludo sprak over de kleinburgerij), politici, bekende Vlamingen en Belgen, kortom zij die het gemaakt hebben en het daarom voor het zeggen hebben en wiens woord in tekst en beeld verspreid wordt, zij leven in voorspoed. Zij gaan geregeld op restaurant (een enkeling gaat naar frituur Het Draakske) , hebben een hospitalisatieverzekering die alles dekt, een aanvullend pensioen, … Zij leven in een kapitalisme met een menselijk gezicht. Zij vertellen ons dat we niet mogen klagen. Intussen leven elders in de wereld enkele miljarden mensen in totale armoede. Meer dan een miljard is ondervoed in een wereld die voedsel vernietigd om de prijzen op peil te houden. Een wereld waar in de VS meer geld besteed wordt aan diëten om gewicht te verliezen dan het budget van de WHO (Wereld gezondheidsorganisatie) om wereldwijd ruim drie miljard armoezaaiers bij te staan. Maar voor degenen die in België het woord voeren, gaat het al bij al niet zo slecht en als iedereen voor zijn eigen deur veegt, is heel de straat proper. En wie daar anders over denkt is een extremist en maatschappelijk onaangepast. Ludo Martens was over de hele lijn maatschappelijk onaangepast. “Wie niet links is als hij jong is, heeft geen hart. Wie niet rechts is als hij ouder is, heeft geen verstand.” is een geliefkoosde uitspraak van mensen  met een goed gevulde portefeuille. Voor die “cultuurdragers” is Ludo Martens een onverdraagzaam, extremistisch fenomeen. De opvattingen van Ludo Martens zijn gevaarlijk, onverdraagzaam en niet te verzoenen met de opvattingen van degenen die zeggen dat de wereld waarin we leven het einde van de geschiedenis van de menselijke vooruitgang is. 

Bij de begrafenis van J.P. Sarte waren duizenden aanwezigen. Een argeloze voorbijganger vroeg aan een jongetje in die massa wat er loos was. “C’est une manif contra la mort de Sartre.” zei  het jongetje. Ludo Martens kreeg veel minder media aandacht dan Sartre.  Maar het is mijn overtuiging dat de opvattingen van Martens  nog verschillende decennia jong zullen blijven in  “een geschiedenis die meet met eeuwen”  (citaat van Ludo  Martens in zijn voorwoord bij de heruitgave van het Communistisch Manifest nav de 150 ste verjaardag van de eerste uitgave).  De opvattingen van Ludo Martens zullen nog een lange tijd militanten in beweging brengen. Niet tegen de dood, die vooralsnog onvermijdelijk is, maar tegen de roofbouw op de mens en de natuur die wel te vermijden zijn als we voor het socialisme kiezen.   

Het reformisme van socialistische partijen en het revisionisme van veel communistische partijen heeft de arbeidersklasse wereldwijd zeer veel schade berokkent. Daarom vond Ludo Martens het nodig om helemaal vanaf nul opnieuw te beginnen met de opbouw van een arbeiderspartij die zich niet laat omkopen. Ofwel heerst er uitbuiting ofwel socialisme. Kapitalisme en socialisme verhouden zich tot elkaar zoals vuur en water. Tussen beiden is geen duurzaam compromis mogelijk.  Dat is de meest essentiële boodschap van de ideologische vuurtoren die Ludo Martens was. In de beginjaren ging die zoektocht naar een authentiek socialisme dat de belangen van de werkers niet uitverkoopt, gepaard met overdrijvingen en ongenuanceerde uitspraken. De leden van de Belgische Communistische partij waren “valse” communisten waarbij Ludo en zijn jonge medestanders vergaten dat amper 20 jaar daarvoor, toen ze zelf nog niet geboren waren, die “valse” communistische partij duizenden leden had verloren in de strijd tegen het fascisme, voor onze vrijheid. En in de Sovjet Unie was er weliswaar sprake van machtsmisbruik, bureaucratie, enzovoort. Maar de Sovjet Unie bestempelen als een “sociaal-fasisties land” en als het  grootste gevaar voor de wereldvrede was echt wel heel kort door de bocht. Het politiek verstand groeide echter met de jaren zonder dat er een uitverkoop van de echte principes volgde. “Wie met de kapitalistische hond slaapt, krijgt zijn vlooien.” bleef als principe overeind maar daarnaast groeide ook het inzicht dat je die vlooien ook weer kwijt kunt geraken.   De vuurtoren bleef overeind en verfijnde zijn licht. In de onverwoestbare muren van die vuurtoren staan de letters M. L. gekerfd. Die initialen staan voor Martens Ludo. Die initialen staan voor Marxisme-Leninisme.